separator

Welkom in de MediterraNed Blog!

Als u een bijdrage in deze blog wilt plaatsen, dan kunt u uw tekst eventueel met kop en foto sturen naar Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

zondag, 25 september 2016 00:00

W.F. Hermans – Alla fine del sonno

Geschreven door

Nel 1963, quando finì di scrivere Nooit meer slapen (Alla fine del sonno, traduzione di Claudia Di Palermo), Willem Frederik Hermans aveva quarantaquattro anni e circa venti anni di troppo.
Come succede con gli scrittori dalla vocazione imperiosa, la costruzione del romanzo non rispondeva a un piano premeditato, ma a un calcolo tanto istintivo quanto ferreo, come chi risolve in breve tempo una sommatoria complessa saltando gli ultimi passaggi: non si può dire né che indovini né che determini. Si può paragonare però a quelle moderne tende da campo che trovano da sé il modo di sfruttare il vento per aprirsi in un solo slancio. Giusto il tempo di sviluppare un solo tema e una sola azione drammatica.
Al contrario di certi giochi di ruolo questo romanzo non è adatto a un pubblico di età compresa tra i 2 e i 99 anni. Lo possono leggere i ragazzi della maturità, i neolaureati e i dottorandi. Io, che sono un neolaureato, l'ho letto per caso al momento giusto, cioè quando un romanzo vale da ammonimento; e questo significa che è già troppo tardi.

Nel 1961 Hermans tornò da una spedizione scientifica nel Finnmark, estrema regione della Norvegia. Con fiuto da bematista e con almeno vent'anni di scrittura alle spalle capì che, per rendere efficace l'azione drammatica, non poteva proiettare in una narrazione autobiografica la sua esperienza di quarantenne, e con essa motivazioni, aspettative e ambizioni proprie di quell'età. Preferì personificarle nel venticinquenne Alfred Issendorf, geologo olandese non ancora ingabbiato in una carriera, ma deciso a marcare a fuoco il suo ingresso nella scienza attraverso una scoperta portentosa:

Non voglio trovare pietre che qualcun altro ha già messo in una scatolina. Anzi, non voglio trovare pietre che siano già state sulla Terra. Più di ogni cosa desidererei trovare un meteorite, un frammento proveniente dal cosmo e vorrei che fosse composto di una materia mai rinvenuta sulla Terra. La pietra filosofale, o quantomeno un minerale a cui verrà dato il mio nome: Issendorfite.

L'ipotesi è tanto affascinante da nasconderne ad Alfred la palese bizzarria: come proverà a spiegare Arne, suo primo compagno di viaggio (gli altri sono Qvigstad e Mikkelsen), il Finnmark è bucherellato di crateri per ragioni meno aliene e più terrestri. Ma Alfred è un ragazzo ambizioso che nonostante gli studi universitari non ha perso l'ingenuità impacciata di chi non è in grado di valutare la portata reale del proprio talento. Su di lui pesa anche un modesto complesso edipico che Hermans rende invisibile e pervasivo. Ogni pensiero di Alfred sembra sottoposto a un leggero spostamento ed esprimersi in frasi di solida banalità che, a una seconda lettura, rivelano cedevoli incongruenze. (Faccio uno zoom della precedente citazione: «Anzi, non voglio trovare pietre che siano già state sulla Terra»).
La storia ci viene presentata attraverso la prima persona di Alfred, sia per restituirci la strisciante, a volte comica assurdità della vita mentale («Tranne per la rete che lo ha pescato, la padella, la margarina, e i fiammiferi per accendere il fuoco, questo pesce non deve nulla alla civiltà»), sia soprattutto per condurre un esperimento narrativo: è affidabile la verità che un aspirante scienziato vuole comunicarci, se proprio uno scienziato sa bene che non è possibile osservare e al tempo stesso fare parte dell'esperimento?

Dieci anni dopo Alla fine del sonno, Hermans lasciò i Paesi Bassi per stabilirsi a Parigi. Da questo momento divenne uno scrittore a tempo pieno, dopo aver condotto un'attività parallela prima come lettore e poi come professore di geografia fisica presso l'università di Groningen. Ci furono guai con gli altri docenti. Ancora oggi la questione non è priva di punti oscuri. Hermans, che diceva che scrivere un romanzo è «wetenschap bedrijven zonder bewijs», è svolgere attività scientifica senza averne le prove, abbandonò l'incarico ma non la pratica. Negli anni Sessanta, mentre gli strutturalisti si alleavano con la linguistica per dare un fondamento scientifico alla letteratura, l'affermazione doveva sembrare figlia dell'epoca. Non era così. La letteratura non diventò oggetto di studio scientifico. Continuò a dire quello che aveva da dire senza produrre uno straccio di prova. Quando Alfred si reca dal prof. Nummendal per ottenere le foto aeree del Finnmark, il vecchio barone universitario, sciovinista semicieco, esclama: «"Ho visto una gran quantità di ricerche fatte a vuoto. Depositi pieni di collezioni che nessuno degna più di uno sguardo, finché un giorno vengono buttate via per mancanza di spazio. Ho visto teorie andare e venire come le anatre selvatiche e le rondini"». Poi, con l'ironia tipica di Hermans, il professore s'innamora del paragone: «"Lei ha mai mangiato l'allodola arrosto?"».
La proverbiale directheid degli olandesi, il parlare senza peli sulla lingua, che Hermans possedeva in misura tale da intimorire anche il più sfacciato degli intervistatori e che a volte esplodeva in una risata cartesiana e autodivertita, come è dei demoni più consapevoli, si rivolse per tutto l'arco della sua vita verso le istituzioni, i rappresentanti delle istituzioni e la mitologia su cui si autofondano. La critica di Hermans al mondo universitario è tanto più efficace quanto meno è esibita. Anziché scrivere quel romanzo da campus universitario che Gore Vidal paventava, Hermans sposta il baricentro della parodia dalle aule magne al paesaggio quasi vergine del Finnmark, dall'ammiccante solidarietà tra l'intellettuale e il lettore colto all'intima contraddizione del ricercatore alle prime armi che, pur di piantare per primo la bandiera su una terra inesplorata, resta abbagliato da deliranti teorie. A volte capita che Alfred si paragoni ai grandi inventori del passato: e chi, spinto dall'attenzione tutta fantasticata che un giorno ci ha rivolto il professorone, non ha creduto di poter scoprire qualcosa di davvero epocale, facendosi illusioni sul proprio talento? Il lettore di quell'età condivide i pensieri più intimi di Alfred, così credibili e verosimili da ignorare che quell'intimità è sempre assolutoria e sospettosa. La vita, poiché non si può vivere che dall'interno, ci offre soltanto il lato persuasivo della paranoia.
Ma l'altro lato è soltanto inganno, a cominciare dalla lingua. L'olandese Alfred trova un primo ostacolo proprio nell'incomprensibilità dei nomi norvegesi, nella ludica crudeltà con cui li deformiamo e nel destino che vi è iscritto come un rebus: il prof. Sibbelee è il relatore che sibillinamente suggerisce ad Alfred, per la tesi di dottorato, di verificare l'ipotesi delle meteoriti e di procurarsi delle foto aeree dal più strenuo avversario di questa teoria, il prof. Nummendal, dal nome simile alla parola olandese niemendal ("nonnulla"), che da Oslo spedisce Alfred presso l'Istituto Geologico di Trondheim, dove a riceverlo dovrebbe esserci il direktør Hvalbiff, cioè "carne di balena", ma dove non ci sono né il direktør né le foto aeree. Cacciatosi in questo labirinto di nomi evasivi, ad Alfred sfugge l'intricato quanto vacuo sistema di vendette che lega i tre professori, o meglio insiste a minimizzarlo, a chiudere gli occhi di fronte agli equivoci che potrebbero sfavorirlo e, laddove sembrano assecondarlo, a spalancare lo sguardo fino a produrre visioni e cospirazioni.
Non ci sarà mai una pietra chiamata Issendorfite, se non per un caso di omonimia. Il desiderio di veder scolpito il proprio nome nella pietra è chiaro vagheggiamento d'immortalità, ma al tempo stesso lapidario memento mori. La riflessione sulla morte, che attraversa tutto il romanzo, si presenta come riflessione sulle possibilità del corpo umano, sul fragile miracolo che lo tiene unito: «La resistenza dei tendini, inimmaginabile per chi abbia visto con quale relativa facilità si spezza perfino il fil di ferro. Che miracolo è l'uomo! Ma che razza di prova, sperimentare fino a che punto può arrivare la miracolosità del proprio corpo». E poco più avanti, il miracolo viene negato da un dubbio inquisitorio: «L'incomprensibile forza del corpo umano non ci fa temere che questa tortura sarà infinita?». Ma sfidare i limiti conduce all'abbruttimento, alle estreme conseguenze: «Ho gli occhi strabuzzati, le orecchie bollenti, la testa che ronza, sono così esausto da non poter immaginare di provare mai più una stanchezza tale in vita mia, ma non ho affatto sonno. Nessuno sa di cosa è capace finché non ha sperimentato tutto».

Hermans fu un fuoriclasse della scrittura romanzesca. Non seguiva gli schemi più alla moda, né voleva crearne. Più netta della sua idea di romanzo classico c'è, in Hermans, soltanto la sua implacabile applicazione: klassiek è il romanzo «in cui il tema si risolve tutto nel racconto, in cui un'idea viene espressa per mezzo di azioni, in cui all'occorrenza i personaggi che vi agiscono sono personificazioni prima ancora che ritratti psicologici. Un romanzo in cui tutto ciò che succede e tutto ciò che si descrive mira a uno scopo; in cui, per modo di dire, anche un passero che cade dal tetto porta con sé delle conseguenze», scrive in Het sadistische universum. L'ultima frase, oltre a essere davvero un modo di dire olandese, riecheggia un passo biblico da Matteo, dove si dice che non cadrà a terra neanche un passero senza il volere del Padre.

Mentre Barthes preparava l'agguato alla funzione dell'autore nell'opera, Hermans tirava dritto e chiedeva per sé un'autorialità piena e responsabile. La ragione risiede nella mentalità da scienziato: senza punto di vista esterno, nulla si vede, nulla si prova, tutto è tautologia. La presenza dell'autore deve garantire al lettore che la lettura non è arbitrio interpretativo, ma verifica di una eventualità, di un universo potenziale. La natura dello scrittore classico è perciò divisa tra una metà scientifica e l'altra divina; tra razionalità e entusiasmo; tra verifica e arbitrio. Un minotauro intrappolato nel labirinto della propria natura paradossale. Proprio mentre si aggrappa alla razionalità scientifica, Alfred mostra infatti il carattere superstizioso e maniaco del misurabile, dell'unica verità visibile. Conta i gradini; conta i passi; calcola quanti chilometri si percorrono facendo un passo ogni due secondi; proietta le proporzioni della mappa sulla realtà del paesaggio; pesa il suo zaino o lo soppesa, perché per nulla al mondo vuole che il suo zaino sia il più leggero. Senza le foto aeree non sa orientarsi; si smarrisce persino in un paesino. Senza delle istruzioni, senza un futuro già determinato nei minimi dettagli, Alfred non sa come comportarsi nel presente. Eppure noi facciamo il tifo per lui non per compassione ma per empatica autoassoluzione. Anche il tempo della narrazione è il presente e nel contrasto tra realtà istantanea e fantasia che realizza i suoi sogni, Alfred scopre l'essenziale inganno dell'universo, in cui il successo è accessibile soltanto a chi, messi da parte i calcoli, si butta nel vuoto per toccare il fondo: «Senza più alcun timore salto da una roccia all'altra, non cerco nemmeno appiglio, il ginocchio ammaccato mi fa così male che potrei urlare, ma la mia discesa non è meno elegante e scorrevole di quella di Arne. Come se scendessi una scalinata, senza pensare. Quasi non guardo dove metto i piedi [...]. Mi piego in avanti per metà, raddrizzo di nuovo la schiena, poi riprendo la corsa, libero da minacce, verso il fondo della gola». Il tema di fondo di Alla fine del sonno è de mislukking, il fallimento. Graduale e imperterrito. Mistificato e infestante. L'attesa della débâcle; la maturità che fa fiasco. Si manifesta attraverso l'anonimia, la scelta del momento sbagliato o attraverso il fantasma del padre di cui non sappiamo portare a termine la missione. Si manifesta anche, dal punto di vista dell'autore, come la possibilità di raccontare ciò che resta al di fuori del mondo igienizzato della scienza, a discapito però del personaggio che se ne fa carico. In un passo decisivo, Alfred pensa:

Che fine fanno nei manuali gli sforzi, i dubbi e la disperazione affrontati prima di giungere a una particolare conclusione? L'impressione è che il novantanove per cento delle scoperte siano da sempre un dato acquisito, come se non le avessero mai fatte – oppure fossero da attribuire a personaggi anonimi, non a uomini, ai quali tutto andava liscio come l'olio, mai precedute da fallimenti totali o parziali di gente venuta prima.

Perciò al termine dei romanzi di Hermans si ha spesso la sensazione di una lotta tra il tentativo di sottrarre i personaggi al caos della realtà, attraverso la classicità della forma romanzesca, e il malintenzionato arbitrio del creatore che, sebbene sia lo sviluppatore del cosmo, si lascia andare alla fallacia, inocula nell'ordine universale una ambizione senza fondamenti, si compiace dell'inganno, della trappola, del sabotaggio teso ai danni del proprio esperimento. La forza di gravità per Hermans è quella forza che, nonostante la miseria della vita, esercita sull'uomo un'incomprensibile attrazione verso il cimitero monumentale delle biografie degne d'essere ricordate. «"L'uomo, insomma, è "der ewig Betrogene des Universums", come lo ha definito un tedesco. L'uomo è l'eterna vittima dell'inganno dell'universo, una delle mie espressioni preferite"» dice Qvigstad, con la sua aria da Thor.
A parlare in realtà è il creatore stesso, Hermans. In un universo del genere, il passaggio dell'uomo è soltanto una variazione impalpabile sulla superficie terrestre; chi vuole calcare la propria impronta non è nemmeno consapevole, così facendo, di cancellarla: «Un passo. Muschio fra le pietre, inframmezzato da tratti di terra spoglia. Sabbia e ghiaia, ghiaia bianca. Qua e là un osso, una vertebra. Nessuna traccia che attesti il passaggio di altri esseri umani. Non abbiamo coperto anche noi le nostre tracce?». Più Alfred si addentra nel territorio, nella natura incontaminata, in una regione dove anche la mezzanotte è un'ora solare e le zanzare non concedono tregua alcuna, più gli sembra assurdo il desiderio di lasciare un segno. Avvicinandosi alla fine del viaggio, Alfred non ha più voglia di «dover raccontare alla gente cos'è successo» una volta tornato nel mondo civilizzato.
Certo, se non ci fosse l'aspirazione a fare qualcosa che nessuno ha mai fatto, l'universo perderebbe velocità. L'originalità è dovere dello scrittore ma anche stimolo che tiene il vortice dell'inganno in movimento. Scoprire è gloria e condanna. Qualsiasi conclusione si rivela una beffa che ci riporta al punto di partenza, oberati da una consapevolezza che ci deride. L'universo è una creazione sadica poiché non offre all'uomo gli elementi necessari per comprendere la posizione che vi occupa, che potrebbe essere inferiore persino a quella delle zanzare; mentre nell'aldilà «a capo di tutta la baracca» potrebbe sedere «su un alto trono, con lo scettro in mano, il virus dell'afta epizootica».
La serietà, l'accanimento di Hermans non concedono il minimo ripiegamento intellettualistico a una scrittura limpida e a volte precisa come una luce artificiale. Esperto lettore di Kafka, Hermans sa che il massimo dell'effetto narrativo si raggiunge attraverso uno svolgimento elementare, una costruzione meticolosa quanto meno è premeditata, una lingua falsamente penetrabile, e dall'altro lato un groviglio psicologico inafferrabile, un determinato sgretolarsi dell'ordine, una complessità di rimandi intertestuali che sono tanti depistaggi di fronte all'unica via di uscita, la tautologia. Più la sua prosa è trasparente e più traduce un'oscura inquietudine. La parola è decifrabile apparenza finché il lettore la attraversa distratto, ma diventa incubo non appena il nostro volto si specchia in quell'acqua, quell'onnipotente equivoco. L'inganno più raffinato sta nell'apparente leggibilità del senso.

Nel "Canon van de Nederlandse literatuur", W.F. Hermans occupa il terzo posto, dietro a Multatuli e Vondel. Alla fine del sonno è un libro che qualsiasi olandese ha avuto almeno una volta nella vita tra le mani. E per noi, per noi italiani, grazie alla splendida traduzione di Claudia Di Palermo, è « innanzitutto, la scoperta di un grande scrittore », come recita la bandella di Adelphi. Eppure questa è una frase senza senso. Hermans non è e non sarà mai un grande scrittore. È stato ed è un grande scrittore olandese, uno scrittore come pochi in grado di raggiungere tutti e come pochi consapevole che una cultura minoritaria resterà sempre succube delle culture egemoni. Per lui l'olandese è una lingua destinata ad andare in malora. In Alla fine del sonno, quando si parla del provincialismo norvegese, si allude sempre a quello dei Paesi Bassi.

« Caro signore, dia retta a me, se un intero popolo si dedica per secoli ad abitare un pezzo di terra che in realtà appartiene ai pesci, un terreno che in effetti non è stato creato per gli uomini – un popolo del genere alla lunga deve adottare una filosofia sui generis che non ha più niente di umano! Una filosofia basata esclusivamente sull'autoconservazione, una concezione di vita rivolta a evitare che piova sul bagnato! » dice il prof. Nummendal.
Ho l'impressione che Hermans abbia ragione. Che l'universo sia un'Olanda sterminata.

W.F. Hermans – Alla fine del sonno, Adelphi, 2014

 

Laatstejaarsstudente Elien Verheye van de Arteveldehogeschool in Gent, België, deed gedurende de maanden april en mei een stage aan de Universidad Complutense de Madrid. In volgend verslag beschrijft zij wat ze gedaan heeft en wat haar ervaringen waren.

Ik studeer secundair onderwijs: geschiedenis en Nederlands en zit in mijn laatste jaar. Als laatste deel van mijn stage gaf ik vijf weken les aan de UCM in Madrid, een enorm leuke ervaring! Mijn takenpakket bestond er onder meer uit om de lessen mondelinge conversatie voor mijn rekening te nemen. Zo bracht ik de studenten ook heel wat Nederlandse en Vlaamse cultuurkennis bij. Tijdens de lessen had ik het over de bekende musea, Vlaamse Primitieven, Bosch, en tal van andere schilders. Ook Nederlandstalige muziek kwam aan bod en er werd tevens van poëzie genoten.

Daarnaast stoomde ik ook nog de twee geselecteerde studenten klaar voor een zomercursus in Portugal, georganiseerd door MediterraNed. We analyseerden poëzie, schreven poëzie in tal van creatieve vormen en luisterden veel muziek. De studenten waren enorm enthousiast en werkten heel goed mee.

Vervolgens catalogiseerde ik ook boeken in de faculteitsbibliotheek. Het aantal aan Nederlandstalige boeken verbaasde me. Een mooie collectie die zowat alle must-reads uit de Nederlandstalige literatuur bevat.

Om mijn stage af te sluiten gaf ik voor de studenten Nederlands een rondleiding in het Prado. Ik gidste iedereen door de afdeling van de Vlaamse Primitieven, Bosch, Rubens en Brueghel. Een interessante en cultureel verantwoorde uitstap was het zeker.

Ik heb enorm genoten van deze stage. Het is zo fijn om te zien hoe mensen die helemaal geen band hebben met het Nederlands, toch zo sterk geïnteresseerd zijn in de taal en de cultuur. Het was mij een ware eer om les te mogen geven aan de universiteit. Bedankt aan alle studenten voor het enthousiasme en zeer zeker ook aan Maria José voor alle hulp en de ervaring die ik mij niet beter had kunnen wensen!

Helaas zit het er alweer op! 9 Weken lang heb ik María Jose Calvo Gonzalez mogen helpen bij het geven van Nederlandse lessen, maar na hard werken, oefenen en het mondeling examen in januari is deze ervaring voor mij voorbij. De studenten gaan nog wel een half jaar door met Nederlands leren, echter zonder mij en onder begeleiding van een andere moedertaal spreker van het Nederlands.
Na de kennismaking met een paar belangrijke Nederlandse fenomenen zoals Sinterklaas, Nederlandstalige muziek en de voorliefde voor fietsen, konden we de Kerstgebruiken niet zomaar ongemerkt voorbij laten gaan. Dus ook daar hebben we even bij stilgestaan vlak voor de kerstvakantie met speciale aandacht voor de kerstliedjes en de vertaling daarvan.
Gedurende de hele cursus was mijn voornaamste taak het verbeteren van de uitspraak, wat ik geprobeerd heb te doen doormiddel van dialogen, uitspraakoefeningen, rolspellen en opdrachten in tweetallen. De verschillende soorten activiteiten bestonden uit het nadoen van winkelgesprekken, telefoongesprekken, afspraakjes maken, het vragen naar de weg, vertellen over jezelf of familie en voorkeuren kunnen geven over verschillende onderwerpen (bijvoorbeeld eten en drinken of type woningen). Al deze onderwerpen kwamen dan ook terug op het mondeling tentamen, die alle studenten met succes hebben doorlopen.
Ter afsluiting van het succesvolle semester zijn we nog naar de Nationale Bibliotheek van Spanje geweest voor een mooie tentoonstelling van de Rubens, Van Dyck en de gouden eeuw der Vlaamse gravuren. Dit was een leuke manier om de studenten nog een laatste keer te zien voordat ik terugging naar Amsterdam om mijn opleiding af te ronden.
Want helaas is er aan mijn Erasmus uitwisseling ook alweer een eind gekomen op 5 februari. Ik heb mijn rol als conversatiedocente als zeer leuk en leerzaam ervaren en ben blij dat ik dit heb kunnen combineren met de andere vakken die ik aan de Universidad Complutense de Madrid heb gevolgd. Wie weet dat ik ooit nog in het talenonderwijs terecht kom, maar voor nu zal ik me eerst focussen op de afronding van mijn Bachelor. Beste studenten en María, bedankt voor deze onwijs leuke ervaring!

Sinds enkele weken geef ik met plezier Nederlandse conversatielessen aan een klein groepje studenten (met een gemiddelde leeftijd van 20 jaar) aan de faculteit der filologie van de Universidad Complutense de Madrid. Momenteel studeer ik hier als Erasmus student aan diezelfde faculteit. In Nederland studeer ik aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar ik inmiddels in mijn derde studiejaar zit van de bachelor Communicatie- en informatiewetenschappen. Mijn specialisatie is taal- en communicatie advies, oftewel ik ben een echte taalliefhebber.
Vandaar ook dat ik erg enthousiast reageerde op de oproep die enkele weken geleden op mijn mail binnen kwam: er was behoefte aan Nederlandstalige mensen ter aanvulling van de Nederlandse lessen die door María José Calvo Gonzalez gegeven worden. Hier heb ik dan ook direct op gereageerd, aangezien ik het ook als een mooie aanvulling van mijn studieplan beschouw. Zelf heb ik namelijk de ambitie om na mijn afstuderen een baan in het talenonderwijs te zoeken, of om als communicatietrainer aan de slag te gaan in verschillende instanties.
Ik had al wat ervaring met lesgeven op andere vlakken, namelijk zeilen en zwemmen, maar nog nooit had ik taalles gegeven. Maar eigenlijk gaat het vrij gemakkelijk en voelt het niet heel anders dan zeilles geven. Door middel van spelletjes, rolspellen en andere leuke uitspraakoefeningen, probeer ik aan de studenten een juiste uitspraak bij te brengen. Dat is dan ook mijn voornaamste taak: het perfectioneren van de uitspraak, wat voor veel buitenlanders die Nederlands proberen te leren nog vrij lastig kan zijn.
We zitten inmiddels al op de helft van de cursus en elke week zie ik weer wat verbetering bij de studenten. Om in de sfeer van Sinterklaas te komen, hebben we het Sinterklaasverhaal doorgenomen en liedjes bestudeerd. Het viel me daarbij op hoe goed de studenten al in staat waren om de teksten van die liedjes te vertalen en te begrijpen. Volgende les zal ik wat pepernoten en chocoladeletters meenemen om het compleet te maken!
Nog maar 5 lesweken en dan staat het mondelinge examen alweer voor de deur. Ik ben heel benieuwd hoe het zal zijn om zelf een keer aan de andere kant van de tafel te zitten en uiteraard hoe de studenten het gaan doen! Al met al vind ik het een hele leuke en leerzame ervaring om deel uit te maken van het talenonderwijs en hoop ik dat de ervaring die ik hiermee opdoe me later goed van pas zullen komen!

Laura Nientker

maandag, 19 oktober 2015 00:00

Zomercursus Nederlands Met je Neus in de Boter

Geschreven door

De intensieve zomercursus Nederlands "Met je Neus in de Boter" die plaats vond op de Scuola di Alta Formazione (Procida) van de Universiteit L'Orientale te Napels van 6 t/m 12 September 2015, was een bijzondere ervaring en belangrijk om de taal te oefenen. De taal- en cultuurdocenten Franco Paris, Luisa Berghout en Antoinet Brink zijn zeer competent en altijd bereid om alle deelnemers te helpen. In aanvulling op de Italiaanse deelnemers, waren er ook Portugese/ Spaanse jongens en twee Turkse meisjes.
Het lesprogramma bestond uit taalgymnastiek, taal- en cultuurlessen en workshops. De taalgymnastiek met de docent Nederlands Antoinet B. was grappig en een echte "gymnastiek", waardoor het gebruik van de taal op een spontane manier was. De taal-en cultuurlessen met de docenten Nederlands Franco P. en Luisa B. waren zeer interessant en mooi. De deelnemers werden in twee groepen verdeeld, die tussen de les van Franco en de les van Luisa hebben afgewisseld. Franco P. sprak over het culturele aspect met het lezen van passages uit boeken, zoals het belangrijke boek "Congo"(David van Reybrouck, 2011). Luisa B. sprak over de eetgewoonten met de hulp van de visie en het begrip van video's, zoals de video van AGV (aardappelen, groeten, vlees).
De kookworkshops (Nederlandse en Vlaamse keuken) waren heel leuk. Ze hebben ons goed betrokken bij het bereiden (zoet en zout). We hebben het typische eten samen gekookt daarna hebben we dit op het terras gegeten.
De kunstworkshop was zeer inspirerend: we moesten spontaan schilderen zonder gedachten. Bovendien, hebben wij een eindpresentatie voorbereid waarin wij ons werk en de uiteindelijke video met alle foto's van de reis hebben gepresenteerd. Ik heb veel foto's gemaakt waar Ik erg blij mee ben, Procida is een eiland met veel prachtig uitzichten.
Op de laatste avond was er de slotdiner: we hebben in een leuk restaurant samen met de docenten gegeten en na het diner kregen we de certificaten overhandigd.
De zomercursus Nederlands was een fantastische ervaring, vooral dankzij de docenten en de andere deelnemers: allemaal sympathiek. Het is erg gezellig en ook leerzaam geweest.

Francesa D'Alessandro

dinsdag, 20 mei 2014 00:00

De avonturen van een Vlaamse studente in Madrid

Geschreven door

Niki RyssaertDe eerste aanblik die ik van Madrid kreeg, waren enkele dikke regendruppels tegen het raampje van het vliegtuig. Gelukkig schrikt een beetje regen een echte Belgische niet af. Na een lange rit in het, toen nog, doolhof van de Madrileense metro klopte ik aan bij de organisatie HelpMadrid, waar ik de sleutel van mijn kamer kreeg. Onder de grijze wolken repte ik me naar mijn warme kamertje, waar ik me eindelijk kon installeren en tot rust komen. Tot dat moment heb ik enkel met de dame van HelpMadrid en een Belgische vriendin, die ook in Madrid verblijft, gepraat. Het was pas de, inmiddels zonnige, dag daarop dat ik besefte dat een niet-Spaanssprekende studente hier op weinig begrip kan rekenen.
Vol goede moed liep in het toeristische centrum binnen om een plattegrond van de stad en van het metrostelsel en na enig getuur op deze kaarten, vond ik de weg naar de metrohalte 'Ciudad Universitaria'. 'Dat was simpel', dacht ik, tot ik de metrohalte verliet en terecht kwam in een stad van universiteitsfaculteiten die wel drie keer zo groot is als het Vlaamse boerendorpje waarin ik woon. 'Geen probleem, ik wandel hier even een gebouw binnen en ga gewoon vragen waar ik moet zijn.' Was het maar zo eenvoudig... Helaas had ik maar een deeltje van de naam van mijn mentor onthouden en bleek dat 'María Gonzalez' één van de meest voorkomende namen in Spanje is. Komt daar nog bij dat mijn zoektocht naar een Engelssprekende conciërge mij doorheen drie faculteiten heeft geleid. Ik vind het moeilijk te begrijpen dat een stad zo groot en zo toeristisch als Madrid, zo weinig Engelssprekende inwoners heeft.
Uiteindelijk vond ik mevrouw María José Calvo Gonzalez en zelfs op tijd! De ontvangst was hartelijk en de rompslomp die aan deze ontmoeting vooraf ging, was snel vergeten. Ik woonde meteen een Nederlandse les bij en leerde de studenten snel kennen. Ik kon zelfs mijn steentje bijdragen door de gedichten die ze zouden voorlezen in te spreken in hun dictafoon, zodat ze thuis konden oefenen. De meeste studenten spraken ook Engels, wat de communicatie mogelijk maakte.
Intussen zijn we een aantal weken verder en geef ik twee van deze studenten intensieve bijles Nederlands. Ik moet hen klaarstomen voor de zomercursus MediterraNed. Een uitdagende, maar leuke opdracht met twee heel gemotiveerde studenten. Mijn Spaans is intussen ook al wat beter geworden, si si! Het is een taal waarin voor mij heel veel woorden herkenbaar zijn uit andere talen zoals Latijn, Frans en zelfs Nederlands dus begrijpen gaat al behoorlijk vlot, de zinsbouw en grammatica echter zijn nog steeds één groot mysterie, dus laat ik het praten nog maar aan anderen over.
Niet alleen de stage is voor mij een opwindende ervaring, dit is voor mij ook de eerste keer dat ik alleen woon en ook dat is een echt avontuur, zeker in een stad zoals Madrid. Een stad die zo groot en veelzijdig is, dat ze je elke dag verbaast. Een stad waarin iedereen een plekje vindt om zich thuis te voelen en waarin iedereen welkom is, al spreek je best toch wel al een woordje Spaans. ;) Het is intussen bijna mijn laatste week in deze metropool, maar ik ben nog lang niet uitgekeken en kom zeker nog terug!

 

donderdag, 10 april 2014 00:00

België en Nederland in de kijker

Geschreven door

Vorige week brachten de Chinese president Xi Jinping en zijn vrouw Peng Liyuan een driedaags bezoek aan België.

 

Zondag trokken ze naar de twee reuzenpanda's Xing Hui en Hao Hao in Pairi Daiza. Maandag vergaderde de Chinese delegatie in Brussel met de Europese instellingen en in Gent stond Volvo op het programma. Dinsdag spraken ze in Brugge met Vlaamse ondernemers die het gemaakt hebben in China en bezochten ze het Europacollege.

 

Zo kwamen België en Vlaanderen en dus ook het Nederlands in de Chinese kranten. Het landje van bier en chocolade en de stad van In Bruges waren hier al een tijdje bekend en sommige taxichauffeurs weten zelfs dat we een koning hebben, maar extra publiciteit kan in deze tijden van crisis natuurlijk nooit kwaad.

 

Ik had de studenten gemaild dat ze de berichten over het Chinese bezoek aan Vlaanderen in de pers moesten volgen. Toevallig of niet, datzelfde weekend zat ik voor het eerst aan tafel in Belga, een stukje België in Shanghai waar je stoverij, kaaskroketjes, witloof in witte saus, ossentong en nog veel meer typisch Vlaamse gerechten en bieren kan proeven.

 

Toen ik de studenten over de bistro vertelde, waren ze verwonderd dat er überhaupt een menukaart in het Nederlands te vinden is in Shanghai, maar deze week had ik nog meer goed nieuws voor ze…

 

Zaterdag ben ik voor het eerst naar een Chinese bioscoop geweest en tot mijn verrassing hoorde ik het eerste kwartier al Nederlands! In China ondertitelen ze namelijk films en zo kreeg het Chinese publiek dat naar The Monuments Men kwam kijken niet alleen een stukje over onze Vlaamse geschiedenis, maar ook onze taal te horen.

 

Dit weekend is het aan de studenten om het Nederlands te promoten tijdens de Dutch Days, georganiseerd door het Nederlandse Consulaat-Generaal en de Nederlandse bedrijfswereld in Shanghai. Ik ben al benieuwd naar hun verhalen…

 

Helga Christine Maes

Docente aan de vakgroep Nederlandse Taal en Cultuur

Shanghai International Studies University

 

HarbaLoriFaFeestelijke presentatie op het KNIR (Koninklijk Nederlands Instituut Rome) van de nieuwe Italiaanstalige literatuurgeschiedenis van de Lage Landen: Harba lori fa! Percorsi di letteratura fiamminga e olandese (Napoli University Press 2012, gratis te downloaden http://opar.unior.it/1631/).

 

De bundel is bedoeld voor een Italiaanstalige doelgroep. De laatste uitgebreide literatuuroverzichten waarmee Italiaanse studenten – en andere belangstellenden – in hun eigen taal de Nederlandse letterkunde konden bestuderen, dateren al van vóór 1970. De essays in Harba Lori Fa! richten zich in eerste instantie op Italiaanse studenten Nederlands, maar ook op een breder Italiaanstalig publiek dat van directe informatie over de Nederlandse letteren totaal verstoken is. Daarom wil de bundel een wetenschappelijk, maar tegelijk algemeen toegankelijk inzicht in de Nederlandse en Vlaamse literatuur bieden, en is aan gebruiksvriendelijke multidisciplinaire en comparatistische verbanden de nodige aandacht besteed. 

 

Lees in Neder-L een interessant artikel van Marc van Oostendorp over de Italiaanstalige literatuurgeschiedenis.

 

Pagina 2 van 2