Lage Landenstudies Een ladder tegen de windroos

door H. van der Heide / 20 maart 2017

In het nieuwe Lage Landenstudies deel Een ladder tegen de windroos (Academia Press - Gent, onder redactie van Herman van der Heide, Arie Pos, Marco Prandoni en Dolores Ross) biedt de Noord-Zuid thematiek binnen Europa een interessante noemer voor een reeks verkenningen van wat binnen de huidige Europese crisiscontext vaak als een spanningsveld wordt ervaren.

De bundel is de weerslag van de eerste bijeenkomst van het docentenplatform MediterraNed. De docenten kwamen van 13 tot 16 april 2014 bij elkaar in Bologna. De hoofdtitel van de bundel werd ontleend aan een gedicht uit Bij eb is je eiland groter (2010) van K. Michel: De kaartenmaker (over de legenda van morgen).

MediterraNed ontleent haar bestaansrecht aan haar positie op de kaart van Europa en deze positie was de directe aanleiding tot het thema van de bijeenkomst. We zeggen Noord-Zuid, want het is gebruikelijk te beginnen bij wat bovenligt, maar Zuid-Noord is misschien historisch correcter, want we moeten de wieg der mensheid toch meer in het zuiden en (midden)oosten zoeken. Het noorden figureert in deze bundel als een abstracte en afwezige plaats, maar is tegelijkertijd in de Europese context ook de plaats van herkomst van verschillende docenten en medewerkers. Ook is de tegenstelling, of het paar, Noord-Zuid niet los te denken van de andere richtingen op de windroos. Wij zijn allen, op verschillende maar vergelijkbare manieren, betrokken bij dit thema en we zijn daardoor vaak gedwongen te reflecteren op de betekenisvolle tegenstellingen en verbanden die het uitdrukt. De Nederlandse videokunstenaar Guido van der Werve heeft ons dilemma, en veel meer dan dat, magistraal verbeeld in zijn video The day I didn’t turn with the world (2007): alleen, op de as van de wereld, de Noordpool, onttrokken aan alle tegenstellingen, draait hij langzaam 360 graden in tegengestelde richting en zet de tijd als het ware stil.

Het blijft een bijkans onmogelijke zaak een evenwicht te vinden tussen Noord en Zuid. Deze bundel concentreert zich op de taal- en letterkundige aspecten van de oppositie in de overtuiging dat onze overwegingen en beschouwingen neerlandici en belangstellenden uit alle windstreken zullen kunnen interesseren.